Dönem ile 30. Dönem Toplu İş Sözleşmesi Arasındaki Farklar: İşçi Aleyhine Değişiklikler Dikkat Çekiyor
Türk Harb-İş İstanbul Şubesi, 29. Dönem ile 30. Dönem Toplu İş Sözleşmeleri (TİS) arasında yapılan karşılaştırmayı kamuoyuyla paylaştı. Yapılan incelemede işçiler açısından olumsuz kabul edilen birçok değişiklik dikkat çekti. Özellikle sendikal haklarda daralma, mali kayıplar ve işverenin yetkilerinin genişlemesi öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
Sendikal Haklarda Kısıtlamalar
Yeni sözleşmenin en çok eleştirilen yönlerinden biri sendikal faaliyetlere getirilen sınırlamalar oldu. 29. Dönemde temsilcilerin propaganda, afiş veya ilan faaliyetlerinde belirli kısıtlamalar bulunurken, 30. Dönemde bu yasaklar genişletildi. Artık “her türlü propaganda, afiş, ilan, sesli veya görsel araçla faaliyet” doğrudan yasak kapsamına alındı. Bu durum, sendikal özgürlüğün önemli ölçüde daraldığı anlamına geliyor.
Ayrıca sendika temsilcilerine tanınan izinler de kısıtlandı. Eğitim izinlerine yüzde 5 üst sınır getirildi, toplu izin hakkı sınırlandırıldı. Böylece sendikal temsil ve faaliyet özgürlüğü önceki döneme göre daha dar bir çerçeveye oturtuldu.
İşverenin Yetkileri Genişledi
- Dönemde işverenin yönetim yetkileri muğlak bir çerçeveye sahipti. Ancak 30. Dönemde bu durum işveren lehine netleştirildi. Artık kadro belirleme, yöntem seçimi, performans ölçümü ve değerlendirmeler tamamen işverenin takdirine bırakıldı. Bu değişiklik, işverenin işçiler üzerindeki denetim ve kontrol gücünü artırdı.
Nakil hakkı da işçiler açısından kısıtlandı. Daha önce işçinin tayin veya nakil hakkı için süre şartı bulunmazken, yeni düzenlemeyle “5 yıl” şartı getirildi. Bu durum işçinin işyeri değişikliği yapmasını zorlaştırıyor.
Mali Haklarda Kayıplar
Sözleşmenin işçiler açısından en somut kayıplarından biri mali alanda yaşandı. 29. Dönemde spor aidatı aylık 5 TL iken, 30. Dönemde bu miktar 10 TL’ye çıkarıldı. İşçiler açısından doğrudan kesinti anlamına gelen bu düzenleme, özellikle düşük gelirli çalışanlar için yük oluşturdu.
Kısmi süreli çalışanların ikramiye ve sosyal yardımlardan faydalanma usulü de değiştirildi. Önceden orantılı şekilde yararlanabilen işçiler, artık “kıstelyevm” yöntemiyle daha düşük miktarlara mahkûm oldu.
En dikkat çekici değişiklik ise ücret artışında yaşandı. 29. Dönemde ilk altı ay için yüzde 45 oranında zam öngörülürken, 30. Dönemde sabit 5,33 TL seyyanen zam getirildi. Bu düzenleme, enflasyon karşısında reel ücretlerin gerilemesine neden oldu.
Çalışma Koşullarında Daralma
Çalışma koşullarını doğrudan etkileyen bazı düzenlemeler de işçiler aleyhine değiştirildi. Terfi sistemi yeni not kriterleriyle daha katı hale getirildi. Özellikle “orta-zayıf” aralığının genişlemesi, işçilerin terfi etmesini zorlaştırıyor.
Yemek yardımı uygulaması da değişti. Önceki dönemde işçilere puantaj üzerinden nakit ödeme yapılırken, yeni sözleşmeyle bu uygulama tabldot heyeti kontrolüne bağlandı. Böylece işçilerin doğrudan nakit alma imkânı ortadan kalktı.
Sağlık alanında da daralmalar yaşandı. İşverenin vizite ve sağlık sorumlulukları önceki dönemde daha genişken, 30. Dönemde bu sorumluluklar mevzuatla sınırlandırıldı. Bu da işçilerin sağlık güvencelerini zayıflattı.
Hafta tatili konusunda da değişiklik yapıldı. 29. Dönemde orduevlerinde pazar günü tatil olarak sabitlenmişken, yeni sözleşmede tatilin hafta içine kaydırılabilmesi düzenlendi. Bu durum, işçilerin pazar tatili güvencesini ortadan kaldırdı.
Genel Olarak Toparlarsak
Yapılan karşılaştırmaya göre, 30. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nde işçiler aleyhine 36 madde tespit edildi. Bunlar arasında sendikal hakların sınırlandırılması, mali kayıplar, işverenin yetkilerinin artması ve sosyal hakların daralması öne çıkıyor.
Kaybın yaşandığı maddeler arasında özellikle şu başlıklar dikkat çekiyor: 12, 14, 18, 19, 36, 44–46, 63–64, 65–66, 70–76, 129, 133.
Sonuç olarak, 30. Dönem TİS, işçilerin kazanımlarını önemli ölçüde azaltan, işveren lehine hükümler içeren bir sözleşme olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu değişikliklerin uzun vadede işçilerin mali ve sosyal haklarını olumsuz etkileyeceğini vurguluyor.
